Humanoïde in de zorg, onderzoeksgebied van het Slim Zorg Lab
Als HBO-ICT docent werk ik met studenten aan technische vaardigheden. Ik werk nog aan veel meer andere zaken. Dit stuk over onderzoek naar gebruik humanoïden in de zorg, in een Living Lab omgeving
Het Slim Zorg Lab: waar innovatie tot leven komt
In het Slim Zorg Lab werken momenteel twee groepen studenten van HBO-ICT en Verpleegkunde samen. Hier vinden onderwijs, onderzoek en innovatie gelijktijdig plaats volgens principes van co-creatie, design thinking en participatief ontwerpen.
We zijn gekoppeld aan het Lectoraat ICT Innovaties in de Zorg en Breinn, de innovatietak van Breman. Onze ambitie? Het onderzoeksveld uitbreiden naar meerdere lectoraten en zorginstanties, waarbij mensen uit de zorg direct deelnemen aan het onderzoek.
Waarom humanoïde robots in de zorg?
De drijvende kracht achter humanoïde robots in de zorg is dezelfde als in de logistiek: de aankomende onderbezetting door vergrijzing. Niet alleen verdwijnt personeel, ook cruciale kennis verdwijnt. Tegelijkertijd groeit de groep patiënten. De business case is krachtig.
Slimme, betrouwbare assistenten kunnen een eerste stap zijn. Voorbeelden zijn logistieke taken, ondersteuning bij fysiotherapie of dagbesteding. In de logistiek nemen humanoïden en cobots al steeds meer taken over in gecontroleerde omgevingen. Maar de zorg is anders. Een doos laten vallen in een magazijn is vervelend. Een doos medicatie bij het verkeerde bed afleveren is levensgevaarlijk.
Concrete inzettingsmogelijkheden voor humanoïde robots
1. Logistieke ondersteuning
Transport van medicatie, medische apparatuur en linnen tussen afdelingen
Aanvullen van voorraden in medicijnkasten en behandelkamers
Ophalen en brengen van labstalen naar het laboratorium
Maaltijddistributie naar patiëntenkamers
2. Routinematige zorgtaken
Helpen bij het opmaken van bedden en verversen van kamers
Assisteren bij het verplaatsen van patiënten (onder supervisie)
Ondersteuning bij eenvoudige oefeningen in fysiotherapie
Helpen bij dagelijkse activiteiten in dagbestedingscentra
3. Monitoring en communicatie
Regelmatige controles bij patiënten voor vitale parameters
Herinneren van patiënten aan medicatie-inname
Videoverbindingen faciliteren tussen patiënten en familie
Alarmsystemen monitoren en eerste respons coördineren
4. Patiëntinteractie en welzijn
Gezelschap bieden aan patiënten tijdens eenzame momenten
Leiden van eenvoudige spelletjes of oefeningen
Voorlezen of muziek afspelen op verzoek
Oriëntatie bieden aan bezoekers in het gebouw
De uitdagingen: wat moet er nog gebeuren?
Vertrouwen in de technologie
Rondtrappende robots in een strakke ijzeren uitstraling gaan het niet redden in de zorg. Als dit soort beelden in adviesstukken verschijnen, gebeurt het nooit.
Een leuk voorbeeld vind ik de Franse humanoïde Mirokaï
met een mooie ontstaansgeschiedenis, goed in interactie met mensen. Of Moxi (), een logistieke cobot die al operationeel is en helpt bij gewenning.
Verbeelding van de potentie
Empathie, vertrouwen en verbinding zijn kernwoorden voor zorgverleners in hun relatie met patiënten. Humanoïden zullen hier geen rol in spelen, is de huidige gedachte. Een robot aan het bed? Nee. Maar wat je weinig ziet is onderzoek naar de potentie op korte en lange termijn. Er wordt wereldwijd keihard gewerkt aan miljoenen humanoïden voor fabrieken. Deze robots kunnen uiteindelijk ook beschikbaar komen voor andere sectoren, zoals zorg en onderwijs.
En Moxi is er ook al. Weliswaar een logistieke cobot, maar voor de eerste indruk en gewenning is deze logistieke oplossing al in te zetten.
Training, training, training
Het aanleren van menselijke taken aan robots vereist enorm veel training. Dit is waar AI binnenkomt. Zelfs een simpele taak als een handdoek uit een kast pakken bevat tientallen kleine vaardigheden: een kast herkennen, deze openen, begrijpen wat een handdoek is, deze pakken zonder te beschadigen. Dit vereist training met duizenden situaties en dat moet autonoom kunnen gebeuren.
Kennis opbouwen en delen
Dit proces vraagt om systematische kennisopbouw en -deling. We kennen succesvolle voorbeelden: software developers delen op GitLab, Apple en Android distribueren apps binnen 24 uur wereldwijd, Tesla’s leren van elkaar. Ook onderwijs en onderzoek kunnen samenwerken om kennis op te bouwen en te delen. Stap voor stap naar steeds geavanceerdere situaties.
Use cases die aanslaan en veiligheid bieden
Karate-trappen op een podium is niet het voorbeeld waar zorgverleners van gaan warmlopen. Er moet gewenning en vertrouwen komen. Stel: een humanoïde bespaart elke medewerker 1-2 uur per dienst in logistieke taken. Elke dienst, elke dag, elke medewerker. Aanwezigheid in de zorg bouwt vertrouwen op. En wie weet, zou Bob ooit een BIG-registratie kunnen halen? Ik zeg het met lichte ironie, maar de vraag is misschien niet onzinnig.
Een ontbrekende industrie
Er is nog geen volwaardige industrie. We zullen leveranciers nodig hebben, trainers, onderhoudsdiensten, misschien zelfs humanoïde uitzendbureaus. Ruimte voor kledinglijnen? Eerst moeten we de basis leggen: ICT’ers en humanoïde engineers met kennis van development, AI, machine learning, zorgprocessen én vaardigheden om samen met zorgverleners en patiënten diepgaand te analyseren hoe dingen werken.
De weg vooruit
De ontwikkeling van humanoïde robots in de zorg staat nog aan het begin. In het Slim Zorg Lab experimenteren we, leren we en bouwen we kennis op. Niet met de illusie dat robots zorgverleners vervangen, maar met de overtuiging dat ze ondersteuning kunnen bieden waar dat het meest nodig is. Zodat zorgverleners meer tijd hebben voor wat écht belangrijk is: de menselijke kant van de zorg.